खास खबर

राजस्थानी संत परम्परा शास्त्र माथै नीं बल्कि लोक आधारित है : प्रोफेसर अर्जुनदेव चारण

राजस्थानी संत परम्परा में शब्द केवल अभिव्यक्ति का माध्यम नहीं, बल्कि अर्थ, अनुभूति और लोकचेतना की जीवंत सत्ता हैं। संतों ने अपनी रचनाओं में शब्दों के अर्थ और उनकी सार्थकता को सर्वोपरि रखा तथा लोकभाषा को साहित्य की अभिव्यक्ति का आधार बनाया। साहित्य अकादेमी में आयोजित राष्ट्रीय संगोष्ठी में प्रो. अर्जुनदेव चारण ने संत परम्परा की लोकआधारित चेतना और राजस्थानी साहित्य में उसके योगदान को रेखांकित किया।
2 min read
• •
Updated: 22 Nov 2026, 9:03 PM IST
barmer news
बाड़मेर में आयोजित कार्यक्रम में उप​िस्थत अति​थि।

बाड़मेर. संत सदैव सबद री सत्ता नै मैंतव देवै। अठै आमजन अक्सर सबद रौ अरथ समझ्यां बिना ई उणरौ प्रयोग करै पण संत आपरै सिरजण में सदैव सबद रै अरथ नै ध्यान में राख 'र उणरौ प्रयोग करै । हरेक कवि संत नीं होवै पण हरेक संत कवि अवस व्है। अै विचार साहित्य अकादेमी में राजस्थानी भासा संयोजक ख्यातनाम कवि-आलोचक प्रोफेसर(डाॅ) अर्जुनदेव चारण साहित्य अकादेमी अर माधव काॅलेज रै भेळप में आयोजित दो दिवसीय ' राजस्थानी संत परम्परा अर साहित्य ' विसयक दो दिवसीय राष्ट्रीय संगोष्ठी रै उदघाटन सत्र में आपरै अध्यक्षीय उदबोधन में प्रगट करिया। वे कह्यौ कै संत परम्परा शास्त्र माथै नीं बल्कि लोक आधारित है। ओइज कारण है कै अठै संत साहित्य रौ रचाव अठै री लोक भासा में हुयौ।

समारोह रा सिरै मिजमान ज. ना. व्यास विश्वविद्यालय रा मानीता कुलगुरु प्रोफेसर (डाॅ.) पवन कुमार शर्मा कह्यौ कै राजस्थानी संत आपरौ जीवण सदैव खुद रै बजाय लोक के कल्याण सारु समरपित करै। राजस्थानी संत आपारी मायड़ भासा-साहित्य नै जीवंत राखण में बोत महताऊ भूमिका निभाई। वे कह्यौ कै जलम देवणवाळी मां, मायड़भोम अर मायड़ भासा री कोई होड़ नीं करै । खास मिजमान शिक्षाविद श्री गोपालसिंह राजपुरोहित कह्यौ कै मारवाड़ री धरती कैई संत-महात्मा री तपोभोम रैयी। अठै रा संत मानवीय मूल्यां नै आत्मसात करण री सीख देय 'र लोक नै नवजीवण प्रदान करियौ। डाॅ. गजेसिंह राजपुरोहित ने कह्यौ कै राजस्थानी संत काव्य फगत भगती रो इज नीं है बल्कि इण मांय प्रकृति, सिणगार, परयावरण, मानवीय जीवनमूल्य, रितु वरणन, जनचेतना अर लोक मंगळ री कामना रा न्यारा-न्यारा सरूप उजागर होवै । साहित्य अकादेमी रा उप-सचिव श्री नवीन कुमार स्वागत उदबोधन देवण रै सागै ई सगळा मिजमानां रौ स्वागत-सत्कार करियौ।

संगोष्ठी रौ पेलौ सत्र डाॅ.गजेसिंह राजपुरोहित री अध्यक्षता में सम्पन्न हुयौ । इण अवसर माथै डाॅ.गौरीशंकर निमिवाल - राजस्थानी संत परम्परा अर श्री महेन्द्रसिंह छायण - राजस्थानी संतकाव्य परम्परा विसयक आपरा आलोचनात्मक शोध-आलेख प्रस्तुत करियौ। दूजौ सत्र प्रतिष्ठित कवि श्री मांगूसिंह राठौड़ री अध्यक्षता में सम्पन्न हुयौ जिण मांय डाॅ.कंवरसिंह राव - संत ईसरदास रौ काव्य अर श्री सूर्य करण सोनी-संत मावजी महाराज रौ जीवण-चरित विसयक आपरौ आलोचनात्मक शोध-आलेख प्रस्तुत करियौ । तीजौ सत्र प्रतिष्ठित विद्वान श्री अर्जुनसिंह उज्ज्वल री अध्यक्षता में सम्पन्न हुयौ जिण में डाॅ.अम्बिका-संत जाम्भोजी अर डाॅ.स्वरूपसिंह भाटी-सायांजी झूला रै सिरजण माथै आलोचनात्मक शोध-आलेख प्रस्तुत करियौ।

पोथी लोकारपण : संगोष्ठी में मिजमानां रै हाथां सूं युवाकवि महेन्द्र सिंह छायण रचित श्री बिरवड़ चरित्र, वरिष्ठकवि श्रीमांगूसिंह राठौड़ रचित-रीति-नीति रा सोरठा अर डाॅ.बंशीधर तातेड़ रचित हरिरस डिंगल काव्य (अनुवाद) राजस्थानी पोथियां रौ लोकारपण हुयौ ।

संगोष्ठी रै सरुआत में महाविद्यालय रा एनसीसी कैडेट्स मिजमानां नै ' गार्ड ऑफ ऑनर ' दियौ । मिजमान आपरै हाथां सूं मां सुरसत रै चित्र सांम्ही दीवौ जळाय 'र चोसरौ चढायौ। इण अवसर माथै कैई भासावां प्रतिष्ठित साहित्यकारां रै सागै ई डाॅ.मदन सैनी, डाॅ.बंशीधर तातेड़,श्रीमती रोशनी व्यास,श्री मानसिंह मातासर, श्री विजय राज सियोटा, श्री कपिल सोनी, श्री भीखाराम,श्री मोहनलाल, श्री नितेश कुमार, श्रीकुलदीपसिंह राजगुरु, श्री कमलसिंह, श्री गणपतसिंह, श्री दिव्याशु राजपुरोहित, श्री रंजय दिल्ली रै टाळ महाविद्यालय रा एसीसी कैडेट्स अर साहित्य-प्रेमी छात्र-छात्रावां मौजूद रैयी ।

Updated on:
22 Nov 2026, 9:03 PM IST
Published on: